Pro^GE

Proje Yönetim Hizmetlerinin ana başlıkları tüm dönemlerde uygulama alanı bulurken, Proje Yönetim Hizmetlerinin başladığı bu dönemde projeye ait verilerin toplanması ve değerlendirilmesini takiben başlayan hazırlık dönemi çalışmaları daha ziyade projelerin başlangıcında yapılan hizmetler niteliğindedir. Bu dönemin önemli aktiviteleri arasında;

  • • Veri Derleme ve Değerlendirme Çalışmaları,
  • • Fizibilite Çalışmaları,
  • • Tasarım İhtiyaç Raporu (Design Brief),
  • • Yapılabilirlik Etüdleri,
  • • Tasarımcı ve Yüklenici Yeterlik Çalışmaları,
  • • Değer Mühendisliği Çalışmaları,
  • • İhale Paketleri Stratejisi,

ve benzeri çalışmaları sayabiliriz.

  • Veri Derleme ve Değerlendirme Çalışmaları:

    Proje bütünü ile ilgili sağlıklı ve gerçekçi yaklaşımların yapılabilmesi için gerekli tüm bilgilerin ve bulguların derlendiği bu dönemde;
    • • Projenin tarihçesi,
    • • Proje ile ilgili tüm güncel veriler ve ilgili mevzuat,
    • • Saha ziyareti raporunda yer alan bilgiler,
    • • İşveren talepleri
    derlenerek hazırlık dönemi çalışmaları için kullanıma hazır hale getirilir.
  • Fizibilite Çalışmaları:

    Pro^GE’nin kullandığı bu çalışma esas olarak “Yatırım Öncesi Dönem”in gereksinimlerini karşılamak için yapılmaktadır. Her ne kadar bir “fizibilite” çalışmasının detaylarını içerse de, bu modeli “Yatırım Öncesi Değerlendirme Modeli” olarak adlandırmak daha doğru olacaktır. İçerikleri projelerin ihtiyaçlarına cevap verecek şekilde belirlenen bu çalışmalar, proje kararlarının işveren açısından tekraren irdelenmesi ve yatırım stratejilerinin netleştirilmesi yönünde önemli faydalar sağlamaktadır. Yatırım Öncesi Değerlendirmeler şu ana başlıklar altında toplanabilir:
    • • Opportunity Studies / Yatırım Genel Değerlendirme Çalışmaları (Potansiyel yatırımcılar için hazırlanmış ilk rapordur. Detaylı analizlere değil mevcut modellere dayanarak hazırlanır.)
    • • Pre-Feasibility Study / Ön -Fizibilite Çalışması
    • • Feasibility Study / Fizibilite Çalışması
    • • Apraisal Report / Değerlendirme Raporu
  • Tasarım İhtiyaç Raporu (Design Brief):

    Sağlıklı bir tasarım çalışmasının iyi hazırlanmış bir “Tasarım İhtiyaç Raporu” ile başlayabileceğine inanıyoruz. Günlük yaygın kullanımı ile “Design Brief” olarak adlandırılan bu çalışma, tasarım çalışmalarının işveren tarafından onaylanmış ana unsurlarını içeren bir rapor niteliğindedir. Pro^GE ve kardeş kuruluşu INNOCENT ile ortak yürüttüğü birden fazla büyük ölçekli projenin “Design Brief” çalışmasının deneyimine sahiptir. Bunların arasında;
    • • Doha
    • • Troya Müzesi
    • • Roketsan Projeleri

    gerek kapsamları gerekse yapıları itibarı ile iyi örnekler arasında sayılmaktadır.

  • Değer Mühendisliği Çalışmaları:

    Değer Mühendisliği üzerine yapılmış çalışmaların çok büyük bir kısmında aşağıdaki ifadeye veya bir benzerine rastlamak mümkün;

    “Eğer başta işveren olmak üzere projenin tüm tarafları bu çalışmaya gönüllü olarak katkı ve destek sağlamazsa değer mühendisliği çalışmaları başarı ile tamamlanamaz. Bu anlamda en önemli destek işverenin desteğidir.”

    Değer Mühendisliği kavramının doğumu İkinci Dünya Savaşının sonlarına kadar gidiyor. Yaygın uygulamaları ise ancak 1960’ lar dan sonra başlıyor.

    Değer Mühendisliğinin genel kabul gören tariflerinden birisi ise şöyledir;

    “Değer mühendisliği (bir ürünün veya yapının) hedeflenen kalitesini, güvenilirliğini, performansını ve teslim süresini değiştirmeden minimum maliyetle üretilmesi için yapılan disiplinli ve sistematik bir çalışmadır.”

    Kısa tarihine rağmen çarpıcı bir istatistik bilgiyi de burada aktarmakta yarar var. USA daki uygulamalarında değer mühendisliği için çalışmalara harcanan her 1 USD için kazanılan değer, imalat sektörü için 4 USD, karayolları projelerinde yaklaşık 120 USD olarak hesaplanmış. Aynı hesabı Türkiye ve çalıştığımız sektör için yapabilsek hiç kuşku yok ki hiç ummadığımız büyüklükte bir rakamla karşılaşırız.

  • Yapılabilirlik Etüdleri:

    Benzeri birçok kavram gibi ”Yapılabilirlik” ve “Yapılabilirlik Etüdü” kavramlarının bize ne ifade ettiğinin doğru ve net olarak algılanması önemlidir. Bunun için ilk adımda genel kabul görmüş bir tariften yola çıkmak yeterli olacaktır;

    Yapılabilirlik (Constructability) ;

    “The extend to which a design of a facility provides for ease of construction yet meets the overall requirements of the facility.” 1

    “Yapım kolaylığı sağlamak üzere, tesisin tasarımının genişletilmesi, buna rağmen tesisin tüm gerekliliklerinin sağlanması.”

    Yapılabilirlik Etüdü (Constructability Review);

    “An INDEPENDANT and STRUCTURED review of construction bid documents by professionals.”

    “Profesyoneller tarafından ihale belgelerinin, BAĞIMSIZ ve YAPILANDIRILMIŞ şekilde gözden geçirilmesi.”

    Proje Yönetim Hizmetlerinin önemli başlıklarından biri olan “Yapılabilirlik Etüd”lerinin amacının “projeyi kâğıt üstünde” inşa etmek olduğunu söyleyebiliriz.

    “Yapılabilirlik Etüdleri”ne sadece Türkiye’de değil uluslararası inşaat dünyasının önemli bir kesiminde de gereken önemin verildiğini söylemek mümkün değil. Bu hizmetin sağlayabileceği faydalara bir göz atınca bu yaklaşımın hızla değişmesinin gerektiği açıkça ortaya çıkıyor.

    Yapılabilirlik çalışmalarına dönük yapılan araştırmalar şaşırtıcı sonuçlar ortaya koyuyor. Bir kaynağa göre yapılabilirlik etüdleri için harcanan her bir dolar, 10 dolar maliyet tasarrufu sağlamakta. 2

    Bir başka çalışma maliyet tasarrufunun, proje maliyetinin 3% ile 5%’i boyutlarında olduğunu ifade ediyor.3 Bu veriler Proje Yönetim Hizmetleri açısından bakıldığında “İnşaat Öncesi Çalışmaları” nın önemini bir kez daha doğrular nitelikte.

    Aşağıdaki grafik herhangi bir projenin gerçekleştirilme aşamalarında yapılan çalışmaların maliyet tasarrufu sağlama yönünde etkinlik seviyelerini işaret etmektedir.

    Yapılabilirlik

    Yapılabilirlik çalışmaları ağırlıklı olarak artık tamamlanma aşamasında olan veya tamamlanmış ihale evrakları üzerinde yapılan çok yönlü ve sistematik bir incelemedir. Bu anlamda çalışmalar önerilen “yapım sözleşmesi taslağı” ve ekleri olan çizimler, şartnameler üzerinde yapılmalıdır. Çalışmaların 90%4 seviyesinden daha önce yapılması, henüz kesinleşmemiş tasarım kararlarına dayanacağı için yararlı olmayacaktır. Üstelik olgunlaşmamış tasarım kararlarına dayandırılacak uyarılar ve revizyon önerileri, hem işe yaramayacak hemde tasarım çalışmalarını aksatma tehlikesini taşıyacaktır.

    Yukarıda “kağıt üzerinde projeyi inşa etmek” diye tanımladığımız yapılabilirlik etüdleri’nin ancak deneyimli teknik elemanların altından kalkabileceği yoğun bilgi ve deneyim birikimine ihtiyaç duyulan bir çalışma türü olduğunu özellikle vurgulamak gerekir. Bir diğer deyişle söz konusu olan bu çalışmalar öncelikle yüksek konsantrasyonla yürütülmesi gereken sabırlı bir çalışmayı gerektirir. 5

    İlginç olan, yapılabilirlik çalışmalarda izlenecek yaklaşımın yapım çalışmalarında izlenecek yönteme olan paralelliğidir.

    Başarılı bir yapılabilirlik etüdü, hızla göz atılan ihale dosyası hakkında genel bir bilgi sahibi olduktan sonra öngörülen realist bir yapım senaryosu izlenerek adım adım yapılan sabırlı bir çalışmadır. Bu bir diğer deyişle aplikasyondan başlayan, hafriyat, grobeton ,temel yalıtımı, temel gibi sıralanan iş kalemleri ile bilgilerin dökümanlarda nasıl yer aldığını ve varsa çelişki, eksiklik veya yanlışlıkları tespit etme yönünde yapılan sistematik bir çalışmadır. Tersi yapılarak ihale evraklarının ilk sayfasından başlayarak yürütülecek bir yöntem izlenirse, kısa sürede evrakların arasında kaybolmak kaçınılmaz olacaktır.

  • İhale Paketleri Stratejisi:

    Projenin en hayati çalışma başlıklarından birisini “İhale Paketleri Planı” ve bu planı oluşturmak için belirlenen strateji oluşturmaktadır.

    Öncelikle bu çalışmayı oluşturacak olan ana başlıklardan söz etmek gerekirse;

    • • Tasarım ve Danışmanlık İşleri İhale Paketleri,
    • • Yapım İşleri İhale Paketleri,
    • • (İdare tarafından yapılacak) Doğrudan Malzeme Alımları,
    • • (Gerekli görülmesi halinde) Emanet Usulü Yapılacak İş Paketleri.

    olarak özetlemek mümkündür.

    Proje bütünü içerisinde başlıkların hangi şekilde ve ağırlıkta ele alınacağı yukarıda değindiğimiz paketleme stratejisi çerçevesinde ele alınarak değerlendirilmelidir. Çalışmanın bu ilk aşamasının öncelikli ana hedefi, proje kapsamındaki işlerin kapsam tariflerinin –maliyet ve yapımcıların kimliğinden bağımsız olarak- mümkün olan en üst düzeyde detaylandırılarak eksiksiz olarak belirlemesi olacaktır.

1 Robert Brehm / Drexel University.

2 CMAA, 2004 CM eJournal Constructibility Reviews: Case Study of Bid Documents Errors and Omissions. Ken Pruett.

3 CMAA Southhern California Chapter Seminar. 2008

4 Bazı kaynaklar bu görüşün tersini öneriyor ve 50%, 75%, seviyelerinde de yapılabileceğini öngörüyorlar. Bu görüşün dayandığı nokta problemlerin erken belirlenmesinin yararını işaret ediyor. Ancak henüz oluşmamış tasarım kararlarını esas alan çalışmaların tasarım çalışmalarının verimine olumsuz etmesi söz konusudur. Tasarım çalışmalarının belli evrelerinde yapılan Değer Mühendisliği çalışmaları problemlerin erken tespiti yönünde yeterli katkıyı sağlayacaktır. Bizim görüşümüz metinde yansıtıldığı yöndedir.

5 Bu özelliği, çalışmalar için önerilen sistem ve akış şemalarına da yansımıştır.